In zes dagen tijd sleepte Svay Sareth een gigantische, tachtig kilogram zware metalen bal van Siem Reap naar Phnom Penh, tweehonderdvijftig kilometer verderop. De kunstenaar wilde daarmee de zware last van de geschiedenis voorstellen die de Cambodjaanse maatschappij nog steeds meesleurt; het dieptepunt van die geschiedenis blijft het terreurbewind onder Pol Pot en de Rode Khmer. Het kan ook evengoed uw en mijn rugzak zijn, kunst die pijn doet.
Ik sta in het Singapore Art Museum (SAM) naar de metalen bal te staren en realiseer me dat we over twee dagen dezelfde tocht gaan doen, maar dan in omgekeerde richting. Ik ben hier op uitnodiging van Thomas, mijn buurjongen van weleer die naar Singapore is uitgeweken.
Ooit bouwden we als dertienjarige jochies op basis van een chassis van een afgedankte Mobylette een zijspan met dubbele bodem waar we sigaretten en flacons vrouwenparfum in verstopten – dat laatste moest de sigarettengeur maskeren. Geen idee trouwens wat onze ouders het ergst gevonden zouden hebben: dat we rookten of dat we vrouwenparfum gebruikten…
Stadstaat Singapore bestaat pas sinds 1965 en haalt zijn enorme rijkdom uit zijn haven, de op één na grootste ter wereld. Singapore staat in de top drie van dichtstbevolkte steden ter wereld, hoogbouw en groene ruimtes gaan hand in hand. Van de zes miljoen inwoners zijn het vooral de 1,2 miljoen Filipino’s en Indiërs die het zware werk doen. Ze worden ondergebracht in gigantische slaapcomplexen en wie het te bont maakt, wordt simpelweg het land uit geflikkerd. Op hun vrije dag genieten de werkmieren al picknickend in de gangen van de talrijke, door airco gekoelde shoppingcentra.
Met 35 graden en een vochtigheidsgraad van tachtig procent doet de verkoeling van de food markets deugd, laverend tussen de immense keuze aan streetfoodkraampjes en noedels slurpende Singaporezen. Eten is hier heilig en kan je overal de hele dag door doen. Singapore is de properste en veiligste stad waar ik ooit ben geweest. Wie een papiertje op de grond gooit, kan rekenen op een stevige boete. Kauwgom is niet toegestaan, graffiti strikt verboden. Alcohol is duur omdat het de gezondheid schaadt, smokkel je drugs binnen dan is de doodstraf je deel.
Singapore is dus een halve politiestaat, inclusief camera’s en klikcultuur. Uber werd netjes buiten gewerkt en vervangen door een eigen taxidienst waarvan Singapore voor de helft eigenaar is. Om een nummerplaat te verkrijgen moet je bieden, de kosten kunnen oplopen tot honderdduizend euro. Files zijn er amper in de stad, de parade van Lamborghini’s en Ferrari’s van de superrijken is indrukwekkend.
Nog worstelend met jetlag en de vochtige warmte landen we in het mierennest dat Phnom Penh heet. In een krakkemikkige taxi brengt de Australische Matt ons naar zijn shop waar twee Honda XR250 enduro’s, bouwjaar 2002, voor ons klaarstaan. De Australiër produceert een woordenstroom doorspekt met het gekende F-woord. We onthouden dat er slechts één regel is in het Cambodjaanse verkeer: dat er geen regels zijn. Behalve misschien dat je het best zo rechts mogelijk rijdt.
Al walsend geraken we de hoofdstad uit, we hebben twee dagen om binnendoor in Siem Reap te geraken. In Cambodja is de Honda Dream 125cc overal, al dan niet omgebouwd tot trekker van overladen aanhangers allerhande. Ik besef met een schok dat tweewielers hier eenzelfde rol spelen als in het naoorlogse Europa: dat van een degelijk werkpaard waarop gezinnen per vier of vijf plaatsnemen om van punt A naar punt B te geraken. Opvallend is dat er amper geclaxonneerd wordt en ongevallen zullen we niet zien, zelf houden we de boel ook overeind.
Een dieselwalmen uitstotende ferry brengt ons naar de andere oever van de Mekong. Dat doet mij wel iets, want de Mekong is voor Azië wat de Donau voor Europa is: de levensader. We rijden op haar machtige oevers en overschouwen het leven dat erlangs gedrapeerd is. Wat voor nog meer leven zorgt is het Tonlé Sapmeer. De Tonlé Saprivier is als een navelstreng verbonden met de Mekong. In het droogseizoen beslaat het meer 2.500 vierkante kilometer (dat is even groot als het Groothertogdom Luxemburg), tijdens het regenseizoen duwt de Mekong al haar water door en wordt het Tonlé Sapmeer tien keer zo groot: 25.000 vierkante kilometer, bijna even groot als België. Cijfers die je doen duizelen.
We passeren het ene na het andere dorpje dat in onze beleving armtierig aandoet. Stenen huizen worden afgewisseld met constructies van golfplaten en houtskeletbouwsels. Cambodja is een constitutionele monarchie die vandaag in handen is van een zestal families die hopen in 2030 geen derdewereldland meer te zijn.
Onderweg met de gezapige Honda XR250 komen we hermetisch afgesloten fabrieken tegen waar de parkings gevuld zijn met Honda Dream 125’jes. Alle grote kledingmerken van Nike tot Adidas laten hun spullen in Cambodja produceren, al zal het labeltje volgens onze gids ‘Made in China’ aangeven.
De gemiddelde leeftijd van de Cambodjaanse bevolking is 26 jaar. Ook dat doet duizelen, en is helaas eenvoudig te verklaren: de Rode Khmer richtte tussen 1975 en 1979 een genocide aan waarbij drie van de zeven miljoen inwoners rechtstreeks of onrechtreeks werden vermoord. Pol Pot wilde een communistische boerenstaat zonder bezit uitbouwen. Hij liet de intelligentsia uitmoorden, of dwong ze in onmenselijke omstandigheden tot boerenarbeid op het veld. De Vietnamezen verjoegen de Rode Khmer, toch bleven ze tot diep in de jaren negentig actief in de Cambodjaanse jungle en in de Dongrekbergen in het grensgebied met Thailand.
We kennen allemaal de oorlog tussen Vietnam en de Verenigde Staten, maar eind jaren zestig liet Nixon – zonder toestemming van het Amerikaanse Congres – 539.000 ton aan bommen op Cambodja vallen, ofschoon de toenmalige koning Cambodja als een neutraal land positioneerde. De operaties heetten wanstaltig ‘Breakfast’, ‘Snack’ , ‘Dinner’ en ‘Menu’, de gal komt naar boven als we oudere mensen zonder ledematen om een Cambodjaanse Riel zien bedelen. Ratten worden ingezet om niet-ontplofte bommen te detecteren, de landmijnen zijn een nog groter probleem dat wekelijks minstens twee mensen treft. Met een geschatte vier miljoen niet-ontplofte landmijnen is Cambodja koploper in de wereld.
Het rijden stelt technisch gezien niet veel voor, al trekken de vochtige hitte en de restanten van de jetlag de energie uit onze lichamen. Een Cambodjaans middagmaal staat stijf van de look, galangal, citroengras, limoenblaadjes, gember en echt pittige chilipepers en is de ideale energiebooster. Omdat pesticiden te duur zijn, zijn groenten en fruit hier doorgaans zuiver en gezond.
Youhan, onze meereizende mecanicien, vervangt in minder dan tien minuten een binnenband met handen, voeten en bandenlichters. Mijn XR250 heeft een gereviseerd blok, de werking van de remmen en vering staat mijlenver van wat je van een moderne motor mag verwachten. Het dempt mijn nostalgie naar mijn toenmalige Honda XR400. We eindigen deze warme dag in Kampong Thum, een slaperige stad. Al snel besluiten we om de streetfoodkraampjes te laten voor wat ze zijn en heerlijke – en stoelgangveilige – noedels te eten in het hotel.
Het vlakke landschap met de typische rijstvelden flitst aan ons voorbij. In Cambodja wordt drie keer per jaar rijst geoogst, die vervolgens uitgevoerd wordt naar Vietnam en China. We moeten opschieten want in Kampong Khleang wacht ons een boottocht naar de ‘floating villages’, de drijvende dorpen op het Tonlé Sapmeer. De vele kleurrijke boten met lange aandrijfstangen en open uitlaten razen voorbij en doen me het bestaan van de Euronormen luidop in vraag stellen.
Her en der staan Cambodjaanse vissers tot hun kin in het water op zoek naar schelpen. Tonlé Sap levert gigantisch veel vis die in de omliggende dorpen wordt gerookt, zongedroogd of gefermenteerd om er Prahok van te maken, vispasta die ruikt naar overrijpe camembert; vandaar de bijnaam ‘Cambodjaanse kaas’. Gemiddeld eten Cambodjanen 75 kilogram vis per jaar, de visindustrie is dan ook cruciaal en de vele dammen op de Mekong – die beheerd worden door China – zijn een bedreiging. Het meer staat nu op zijn laagst, wat de indrukwekkende hoogte van de paalwoningen nog meer benadrukt. Ik stuur de XR250 onder de stelten van het restaurant waar we net kip met gember hebben gegeten en rij me hopeloos vast in het stinkende slib, tot groot jolijt van de locals.
Op weg naar Siem Reap stoppen we bij een dame die rijst roostert en laat pletten door een luidruchtig apparaat dat bij ons een plekje zou krijgen in het Industrieel Museum. Onze gids Matt schenkt de dame die het apparaat bedient oordoppen tegen het helse lawaai, maar al na tien minuten krijgt hij ze terug: ze vindt het maar niks. De geroosterde rijst is een aangename snack, net als de met bonen gevulde bamboestokken die we met smaak opeten.
Onderweg torenen hoge grijze gebouwen met smalle ventilatiegleuven boven de dorpen. Het zijn geen gevangenissen, maar broedhuizen voor zwaluwen. Het gedroogde speeksel uit hun nesten is de basis voor de extreem dure vogelnestsoep. Voor een kommetje van deze ‘kaviaar van het Oosten’ tel je honderd dollar neer, waarmee de soep tot de duurste voedingsproducten ter wereld behoort.
In Siem Reap ruilen we de Honda XR250 proper gewassen in voor tuktuks, de grappige driewielertjes die je overal in Azië aantreft. De resterende twee dagen bezoeken we de door Unesco beschermde tempels van Anchor Wat, het grootste tempelcomplex ter wereld. De acht tempels die we bezoeken blazen ons van onze sokken.
De Ta Prohm tempel, die ook in ‘Tomb Raider’ te zien is, is overwoekerd door bomen met slangvormige wortels die met hun tentakels het geloof als het ware versmachten of vasthouden – afhankelijk van je levensvisie. Afsluiten doen we met een Khmer-massage, een eeuwenoude techniek die rollende bewegingen combineert met druktechnieken. Alsof we de mooie indrukken van dit door de geschiedenis getekende land nog dieper in onszelf willen vastleggen…
Wij kwamen in contact met Great Escape Motorbike Tours dankzij het door Belgen gerunde Roots of Asia in Thailand
Tekst Stefaan Buyze • Fotografie Stefaan Buyze, Jan Vanhoutteghem, Matt Reilly
Zeeland blijft toch een apart gebied, bedenk ik als ik de Triumph aan de kant heb gezet om de rust
Deze zomer lanceert Cardo de Beyond GTS, zijn eerste helm met geïntegreerde Active Noise Cancellation (ANC). Om uit te leggen
Split, Dalmatië. De grootste stad aan de Kroatische kust wordt meestal gelinkt aan topsport, geschiedenis en witte honden met zwarte
